Recenzje sztuk teatralnych

Przeszłość rzadko znika bez śladu. Czasem pozostaje ukryta pod warstwą ziemi, zasypana przemilczeniami i rodzinnymi sekretami. Mimo to nadal oddziałuje na teraźniejszość, choć czyni to z ukrycia. Spektakl „Potok. Ćwiczenia ze wspólnoty” Teatru im. Żeromskiego w Kielcach, prezentowany podczas Festiwalu „Kontakt” w Toruniu, wydobywa z zapomnienia prawdziwą historię młodej, naiwnej kobiety i jej otoczenia, kreśląc portret wspólnoty obojętnej na ludzkie cierpienie.

W niewielkiej miejscowości w Kotlinie Kłodzkiej mieszka Janina Duszejko – ekscentryczna dojrzała kobieta, miłośniczka astrologii i zwierząt. Żyjąca na marginesie lokalnej społeczności, odrzucona za swoją wrażliwość i sposób patrzenia na świat, kobieta zapada na dziwną chorobę. Mieszkańcy zaczynają zachowywać się coraz bardziej obco i niepokojąco, a seria tajemniczych morderstw odsłania mrok skrywany pod pozornym spokojem okolicy. Taką interpretację powieści Olgi Tokarczuk „Prowadź swój pług przez kości umarłych” proponuje Teatr Narodowy – poruszającą, choć pozbawioną baśniowości, zanurzoną w estetyce grozy, niejasności i egzystencjalnego niepokoju.

W „Trąbce do słuchania” Wrocławskiego Teatru Współczesnego starość nie jest ani cicha, ani przewidywalna. Jest pełna koloru, absurdu i nieposkromionej wyobraźni. Teatr przywraca jej to, co często odbiera społeczeństwo – podmiotowość, energię i prawo do bycia nieoczywistym. Pokazany w ramach Festiwalu Nowe Epifanie w Warszawie spektakl, inspirowany powieścią o tym samym tytule Leonory Carrington, opowiada o starości w sposób rzadki i odważny – jako o przestrzeni wolności, wyobraźni i nieoczywistej siły. Twórcy sięgają po książkę Carrington, przekładając jej oniryczny, przewrotny język na scenę w bardzo barwny i zaskakujący sposób.

W spektaklu dla dzieci „Ciepłe pszczoły, zimne jelenie albo jak się pozbyć dzieci” Teatru Pinokio w Łodzi natura przemawia własnym głosem, a teatr staje się narzędziem uważnego słuchania. Inspirowane książkami Petera Wohllebena „Sekretne życie drzew” przedstawienie ukazuje las jako dynamiczny, złożony system, w którym drzewa komunikują się, wspierają i chronią nawzajem. Ta pełna wyobraźni wizja przeniesiona na scenę tworzy sugestywny i poruszający obraz.

Adaptacja powieści „Prowadź swój pług przez kości umarłych” Olgi Tokarczuk w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi staje się punktem wyjścia do refleksji o przemocy wpisanej w codzienność. To ostra diagnoza społecznych mechanizmów: władzy, patriarchatu i ludzkiej obojętności. Teatr im. Jaracza nie opowiada historii dla uspokojenia sumienia – przeciwnie, konsekwentnie je niepokoi. Sztuka nie oskarża bezpośrednio, ale bezlitośnie odsłania niewygodną prawdę.

Spektakl „Magiczna rana” Teatru Studio, oparty na tekście Doroty Masłowskiej, ukazuje życie wybranych grup społecznych Warszawy. Ujęty w formę intensywnego teatru psychologicznego, staje się gorzką opowieścią o współczesnej Polsce, oglądaną przez pryzmat stołecznej codzienności. Mimo że w spektaklu nie brakuje absurdu i dużej dawki humoru, dominuje jednak ton przytłoczenia i goryczy. To zestawienie intrygujące, jednak miejscami nadmierne zanurzenie w mrocznej atmosferze osłabia czytelność przesłania autorki tekstu. W rezultacie zaciera się pytanie o odpowiedzialność za polski stan bezradności – ciężar winy zostaje przesunięty na miasto i zewnętrzne okoliczności, które zaczynają funkcjonować jak niewidzialny, bezosobowy sprawca.

W Teatrze Narodowym w Warszawie wystawiany jest spektakl „Niewyczerpany żart” mierzący się z tematami uzależnienia, ucieczki i egzystencjalnej pustki. Wymaga czasu, uważności i gotowości na trudne doświadczenia, lecz w pełni wynagradza wysiłek widza. Rzadko zdarza się przedstawienie, po którym wychodzi się z poczuciem, że ktoś naprawdę dotknął czegoś istotnego – bez uproszczeń i bez ucieczki w tani efekt. To przeżycie nie jest jednak komfortowe dla widza. „Niewyczerpany żart” w tej realizacji nie przynosi ukojenia ani łatwej ulgi, lecz pozostawia poczucie, że pod warstwą chaosu, uzależnień i ironii kryje się autentyczne wołanie o prawdziwą bliskość ze sobą i z drugim człowiekiem.

Luk Perceval, reżyserując „SEKS, HAJS i GŁÓD…” w Narodowym Starym Teatrze w Krakowie, schodzi do samego dna duszy człowieka, nie boi się popatrzeć na najciemniejszy zakątek istoty ludzkiej. Szuka i docieka, próbując zrozumieć, co kieruje człowiekiem, jego losem i dlaczego tak często odtwarzamy scenariusze odziedziczone po przodkach. Dlaczego powielamy – czasami symbolicznie, a czasami bardzo dosłownie – historie, które przyszły do nas wraz z rodową pamięcią? Gdzie ukrywa się ten wzór, który potrafi tak głęboko w nas wrosnąć i nie pozwala się od siebie uwolnić?

W świecie, w którym granice między człowiekiem a technologią coraz bardziej się zacierają, teatr staje się miejscem zadawania najtrudniejszych pytań. Spektakl Natalii Korczakowskiej wystawiony w STUDIO teatrgaleria w Warszawie podejmuje temat sztucznej inteligencji – w głęboko ludzkim wymiarze, stawiając widza wobec pytań o etykę, odpowiedzialność i wpływ postępu technologicznego na naszą codzienność.

„Nagle, ostatniego lata” to dramat Tennessee Williamsa z 1957 roku, którego akcja toczy się w latach 30. XX wieku, w Nowym Orleanie – mieście pełnym kontrastów i społecznych napięć na amerykańskim Południu. Sztuka podejmuje temat lobotomii – inwazyjnego zabiegu chirurgicznego mózgu, niegdyś stosowanego w leczeniu ciężkich zaburzeń psychicznych. W dramacie zabieg ten funkcjonuje zarówno dosłownie, jak i symbolicznie – jako sposób na „usunięcie” niechcianych wspomnień, emocji czy niewygodnych prawd. Zamiast zmierzyć się z rzeczywistością, bohaterowie wolą ją wyprzeć – wyciąć z pamięci, jakby była chorobą. Williams pokazuje, jak społeczne i rodzinne mechanizmy przemocy mogą maskować się pod pozorem opieki i racjonalnych decyzji. To opowieść o hipokryzji, manipulacji i przedmiotowym traktowaniu drugiego człowieka. A także o tym, jak cienka granica dzieli troskę od przemocy czy wspomnienie od halucynacji.