Recenzje sztuk teatralnych

Zbrodnia może skończyć się w jednym momencie, ale jej konsekwencje mogą trwać wiekami. „Europa” Nowego Teatru w Warszawie sięga po historię masakry, której ślad pozostaje w życiu sprawczyni, jej córek i potomkini ofiar. Spektakl pyta o dziedziczenie przemocy, winy i odpowiedzialność za przeszłość, nie oferując przy tym łatwego pojednania ani pocieszenia.

„Dwunastu gniewnych ludzi” Teatru Współczesnego w Warszawie to teatralna adaptacja scenariusza Reginalda Rose’a, historii rozsławionej przez słynny film Sidneya Lumeta z 1957 roku z Henrym Fondą w roli głównej. Dziś ta historia powraca na scenę w reżyserii Piotra Ratajczaka, stawiając pytanie o odpowiedzialność za decyzję, która może zaważyć na ludzkim życiu.

Spotkanie przy stole, podróż przez życie i opowieść o tym, co pozostaje po zagranych rolach. „VOYAGE, VOYAGE! Cytrynowa podróż” Bogusławy Schubert to monodram, w którym granica między twórcą a odbiorcą stopniowo się zaciera. Zamiast dystansu sceny pojawia się bezpośredni kontakt, a osobista historia aktorki staje się punktem wyjścia do opowieści o życiu – jego barwach, doświadczeniach i nieoczywistych drogach.

Czasem trzeba przeżyć wiele lat, żeby po raz pierwszy naprawdę zobaczyć siebie i innego człowieka. W „Afterplay” Teatru Współczesnego w Warszawie Brian Friel wraca do bohaterów znanych z dramatów Czechowa i pozwala im spotkać się po latach niespełnienia i rozczarowań. Jest w tym spotkaniu zarazem czuły dialog z Czechowem i opowieść o samotności, która – mimo historycznego kostiumu – okazuje się zaskakująco bliska współczesnemu doświadczeniu.

Sztuka „Lisa” Teatru Powszechnego w Warszawie opowiada autentyczną historię Lisy Montgomery – od dzieciństwa przypadającego na lata 70. XX wieku po jej egzekucję w 2021 roku. Przedstawia dzieciństwo naznaczone wieloletnią przemocą oraz zbrodnię, której dopuściła się w dorosłości. Nie poprzestaje jednak na odtworzeniu faktów. Analizuje mechanizmy przemocy, ich długofalowe konsekwencje i stawia pytanie o źródła ludzkich wyborów. Jednocześnie opowiada tę historię z dużą etyczną uważnością, nie tracąc z pola widzenia emocjonalnego ciężaru wydarzeń.

Szekspirowski „Hamlet” zostaje potraktowany przez Teatr Powszechny w Warszawie nie jako święty tekst, lecz jako materiał do dekonstrukcji. Inscenizacja od początku odrzuca muzealne odtworzenie dramatu, wybierając jego przepisanie – z przesunięciem akcentów, ironią i konsekwentnym podważaniem tego, co u Szekspira uchodzi za nienaruszalne.

Narodowy Stary Teatr w Krakowie sięga po „Requiem dla snu” Huberta Selby’ego. Reżyser Jakub Skrzywanek i dramaturg Jan Czapliński nie tylko adaptują powieść, ale też sprawdzają, co jej historia mówi dziś. Zachowując temat uzależnienia od narkotyków, poszerzają go o współczesne formy zniewolenia związane z seksualnością oraz funkcjonowaniem w świecie wirtualnym. To opowieść o człowieku próbującym wypełnić pustkę – i o rzeczywistości, która nieustannie oferuje mu kolejne sposoby ucieczki. Przedstawienie powstało jako koprodukcja Starego Teatru w Krakowie i STUDIO teatrgalerii w Warszawie.

Warszawska Praga-Północ od lat funkcjonuje między dwoma obrazami – miejscem z własną historią, artystycznym duchem swobody i silną tożsamością oraz przestrzenią kojarzoną z wykluczeniem, przestępczością i społecznymi problemami. Spektakl „Adrenalina” w Teatrze Powszechnym przygląda się temu napięciu przez losy młodych bohaterów próbujących odnaleźć się w rzeczywistości, w której dawne wzorce zderzają się z tempem współczesnych przemian.

Podczas 46. Warszawskich Spotkań Teatralnych Teatr Dramatyczny w Wałbrzychu zaprezentował „Immanuela Kanta” Thomasa Bernharda – groteskową sztukę, która umieszcza słynnego filozofa w całkowicie irracjonalnej sytuacji. Spektakl Agnieszki Olsten od początku buduje rzeczywistość podporządkowaną logice absurdu, gdzie wielkie idee nieustannie ścierają się z codziennością i ludzkimi słabościami.

Twórcy „Jasnowidzki” pytają, kto ma prawo opowiadać o cudzym cierpieniu i czy teatr nie wykorzystuje go podobnie jak media. W spektaklu teatru Schaubühne am Lehniner Platz z Berlina, prezentowanym w ramach Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Kontakt” w Toruniu, wielokrotnie powraca motyw rejestrowania aktów przemocy – bezrefleksyjnego przyglądania się krzywdzie, milczącej zgody oraz swoistego „kolekcjonowania” tego, co udało się zobaczyć. Twórcy przyglądają się tym mechanizmom, stawiając niewygodne pytania o źródła naszej obojętności wobec krzywdy innych i o granicę między świadectwem a wykorzystywaniem cudzego cierpienia dla własnej uwagi.