Recenzje sztuk teatralnych

Twórcy „Jasnowidzki” pytają, kto ma prawo opowiadać o cudzym cierpieniu i czy teatr nie wykorzystuje go podobnie jak media. W spektaklu teatru Schaubühne am Lehniner Platz z Berlina, prezentowanym w ramach Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Kontakt” w Toruniu, wielokrotnie powraca motyw rejestrowania aktów przemocy – bezrefleksyjnego przyglądania się krzywdzie, milczącej zgody oraz swoistego „kolekcjonowania” tego, co udało się zobaczyć. Twórcy przyglądają się tym mechanizmom, stawiając niewygodne pytania o źródła naszej obojętności wobec krzywdy innych i o granicę między świadectwem a wykorzystywaniem cudzego cierpienia dla własnej uwagi.

Twórcy Teatru Współczesnego w Szczecinie mierzą się z dorobkiem Henryka Ibsena, norweskiego dramatopisarza, bez nabożnego dystansu. Interesuje ich zarówno jego głębia i emocjonalna intensywność, jak i niejednoznaczność oraz ciężar, jaki niosą jego dramaty. Nie tylko z nim polemizują – oswajają go także za pomocą humoru i groteski. Efektem jest przedstawienie przenikliwe, poruszające oraz pełne scenicznej energii.

Przeszłość rzadko znika bez śladu. Czasem pozostaje ukryta pod warstwą ziemi, zasypana przemilczeniami i rodzinnymi sekretami. Mimo to nadal oddziałuje na teraźniejszość, choć czyni to z ukrycia. Spektakl „Potok. Ćwiczenia ze wspólnoty” Teatru im. Żeromskiego w Kielcach, prezentowany podczas Festiwalu „Kontakt” w Toruniu, wydobywa z zapomnienia prawdziwą historię młodej, naiwnej kobiety i jej otoczenia, kreśląc portret wspólnoty obojętnej na ludzkie cierpienie.

W niewielkiej miejscowości w Kotlinie Kłodzkiej mieszka Janina Duszejko – ekscentryczna dojrzała kobieta, miłośniczka astrologii i zwierząt. Żyjąca na marginesie lokalnej społeczności, odrzucona za swoją wrażliwość i sposób patrzenia na świat, kobieta zapada na dziwną chorobę. Mieszkańcy zaczynają zachowywać się coraz bardziej obco i niepokojąco, a seria tajemniczych morderstw odsłania mrok skrywany pod pozornym spokojem okolicy. Taką interpretację powieści Olgi Tokarczuk „Prowadź swój pług przez kości umarłych” proponuje Teatr Narodowy – poruszającą, choć pozbawioną baśniowości, zanurzoną w estetyce grozy, niejasności i egzystencjalnego niepokoju.

„Sceny z życia małżeńskiego” Starego Teatru w Krakowie wyrastają z filmu Ingmara Bergmana, ale nie traktują go jak zamkniętego materiału. Spektakl wraca do pytań o relacje międzyludzkie, nie po to, by je rozstrzygnąć, lecz by pokazać, jak każda pozorna odpowiedź rozsypuje się przy głębszym spojrzeniu.

Sztuka Marka Modzelewskiego „Pacyfiści” prezentowana w Teatrze Współczesnym w Warszawie jest ostrą satyrą społeczną. Pod warstwą lekkiej, inteligentnej komedii i pozornie codziennych problemów odsłania współczesnych ludzi dużo bardziej zagubionych, niż chcieliby o sobie myśleć. Obnaża panikę dorosłych wobec świata, nad którym coraz trudniej zapanować.

„Mężczyźni objaśniają mi świat” Teatru Narodowego nie zatrzymuje się na tytułowym „objaśnianiu świata”, ale przesuwa uwagę w stronę języka – tego, jak w współczesnych sporach łatwo zastępujemy słuchanie mówieniem. Twórcy pokazują, że coraz częściej posługujemy się gotowymi językami, społecznymi kliszami i pojęciami, które tracą kontakt z realnym doświadczeniem. Ta próba spojrzenia na współczesne idee emancypacyjne z tej perspektywy jest trafna i odważna. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy spektakl, próbując krytykować uproszczenia, sam chwilami wpada w podobne schematy.

Od napompowanego, kolorowego pomnika do prób wydostania się z jego wnętrza – między groteską a buntem rozgrywa się „The End” w Komunie Warszawa. To opowieść o końcu, który nie przynosi ukojenia. Nie jest to finał w disneyowskim sensie, lecz raczej moment zawieszenia – bez pocieszenia i jasnej puenty. Co zostaje, gdy znika obietnica szczęśliwego zakończenia, jaką narzucają popkulturowe narracje?

Istnieją takie przekonania, które nie pozwalają pozostać w bezruchu – nawet jeśli każdy kolejny krok oznacza wejście w przestrzeń pełną niepewności i bez gwarancji powrotu. Spektakl Teatru Polskiego w Warszawie, oparty na powieści Stanisława Brzozowskiego, dotyka właśnie tego momentu granicznego. Brzozowski – filozof, krytyk teatralny i literacki oraz pisarz – buduje w niej świat oparty na napięciu między myślą a działaniem, osadzony w rzeczywistości, która nie daje prostych odpowiedzi.

Sztuka „Uroczystość” Teatru Ludowego w Krakowie, pokazywana w ramach XXXII Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Łodzi, to przejmująca opowieść o mechanizmach przemocy i wyparcia podtrzymujących za wszelką cenę rodzinny porządek. Pokazuje, jak łatwo ludzie tworzą układy oparte na milczeniu i jak konsekwentnie ich bronią – nawet kosztem najbliższych.